Trong cơ cấu vốn của một doanh nghiệp gồm có hai phần chính: vốn cố
định và vốn lưu động. Trong đó vốn cố định lại bao gồm, đất đai, nhà
xưởng, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải
Tuỳ theo từng ngành nghề khác nhau và trình độ công nghệ khác nhau
thì tỷ trọng giá trị máy móc thiết bị trong cơ cấu vốn cố định cũng như trong
cơ cấu vốn cũng khác nhau. Các ngành nghề công nghiệp càng chính xác,
càng tinh vi, trình độ kỹ thuật công nghệ càng cao thì tỷ trọng về giá trị của
máy móc thiết bị trong cơ cấu vốn ngày càng cao và ngược lại.
Trong các yếu tố tạo thành vốn cố định của doanh nghiệp thì thiết bị là
yếu tố gây ảnh hưởng mạnh nhất đến tổng năng lực sản xuất của doanh
nghiệp, đến năng suất lao động, chất lượng sản phẩm sản xuất ra. Trình độ kỹ
thuật công nghệ ảnh hưởng đến yêu cầu của việc tổ chức quả lý sản xuất sao
cho cân đối, nhịp nhàng và liên tục.
Vậy về mặt giá trị của máy móc thiết bị trong các doanh nghiệp là một
phần vốn của doanh nghiệp đòi hỏi phải được bảo toàn và phát triển.
1.1.1.2. Xét về mặt giá trị sử dụng
Trong quá trình sản xuất ra sản phẩm hàng hoá, đòi hỏi có nhiều yếu tố
tham gia vào, nhưng có ba yếu tố chính là: sức lao động, công cụ lao động và
đối tượng lao động.
Trong đó, công cụ lao động trong các doanh nghiệp chủ yếu là máy
móc thiết bị nó tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất ra sản phẩm hàng
hoá phục vụ nhu cầu của con người. Máy móc tiết bị là sợi dây liên kết giữa
sức lao động và đối tượng lao động để tạo ra sản phẩm hàng hoá theo ý muốn
chủ quan của con người. Trình độ kỹ thuật, trình độ công nghệ của máy móc
thiết bị quyết định phần lớn năng suất lao động, chất lượng sản phẩm, năng
5
lực sản xuất, khả năng cạnh tranh để tồn tại và phát triển của một doanh
nghiệp. Cũng như xác định vị trí của doanh nghiệp trên thị trường và trong
nền kinh tế quốc dân.
1.1.1.3. Xu thế phát triển về máy móc thiết bị đối với các doanh nghiệp
trong cơ chế thị trường
Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp muốn tồn tại và phát
triển được thì phải dành được thắng lợi trong cạnh tranh. đây là quy luật tất
yếu của cơ chế thị trường. Trong đó giá cả và chất lượng được coi là hai công
cụ chủ yếu và hữu hiệu nhất được các doanh nghiệp sử dụng. Như vậy, muốn
nâng cao khả năng cạnh tranh thì các doanh nghiệp phải có những biện pháp
để hạ giá thành và nâng cao chất lượng sản phẩm. Muốn làm được điều đó đòi
hỏi các doanh nghiệp nói chung và các đơn vị xây dựng nói riêng cần phải có
chiến lược đầu tư, đổi mới máy móc thiết bị, dây truyền công nghệ hiện đại.
Nhưng chỉ có dây chuyền công nghệ hiện đại, máy móc thiết bị tiên
tiến thối thì chưa đủ mà các doanh nghiệp phải có cách thức tổ chức quả lý,
sử dụng máy móc thiết bị sao cho có hiệu quả nhất từ đó mới có thể nâng cao
chất lượng sản phẩm, nâng cao năng suất lao động, hạ giá thành sản phẩm
mới giúp cho doạnh nghiệp đứng vững trên thị trường cạnh tranh.
1.1.2. Phân loại máy móc thiết bị
Máy móc thiết bị là một phần của tài sản cố định cho nên việc quản lý
chúng rất phức tạp và khó khăn, nhất là các doanh nghiệp có số lượng tài sản
cố định lớn, máy móc thiết bị tiên tiến. Vì vậy, để quản lý tốt cần phải chia
máy móc thiết bị thành các loại khác nhau dựa theo các tiêu thức khác nhau
như số lượng, đặc điểm, kết cấu, phương thức hoạt động, công dụng và dựa
vào tính chất của quá trình sản xuất, có thể phân loại máy móc thiết bị thành
các loại sau đây.
6
1.1.2.1. Theo phương thức hoạt động
* Phương tiện vận tải:
Là các loại xe dùng để trở nguyên nhiên vật liệu phục vụ cho quá trình
sản xuất.
* Thiết bị văn phòng:
Đây là các loại máy phục vụ cho công tác văn phòng với tính năng gọn
nhẹ nên nó chỉ thích hợp trong các phòng ban, những loại máy này có tác
dụng thiết kế các bản vẽ kỹ thuật, lưu trữ hồ sơ, soạn thảo các hợp đồng kinh
tế, soạn thảo công văn, phô tô tài liệu ví dụ như máy tính, máy vẽ, máy đồ
hoạ, máy Fax đối với các thiết bị này có thể phù hợp với tất cả các công ty.
* Thiết bị kỹ thuật và xây dựng.
Đây là những thiết bị phục vụ cho quá trình thi công công trình và xử lý
những chỗ không đạt yêu cầu với thiết kế công trình, dây là những loại máy
chuyên dùng để thực hiện những công việc khó và phức tạp. như máy siêu âm
bê tông, máy định vị cốt thép, máy đo đạc bản đồ, máy ép thuỷ lực, máy nén 3
trục đây là những loại máy chỉ dùng cho công tác xây dựng, vì chúng chỉ
thực hiện được mỗi một chức năng riêng là thiết kế xây dựng.
* Máy san nền.
Đây là loại máy rất cần thiết cho các công trình xây dựng, chúng hoạt
động theo chiều song song với mặt đất và phương thức hoạt động của chúng
là san phẳng mặt bằng xây dựng, xử lý những chỗ đất bị lún đó là các loại
máy như: ủi, lu, máy xúc
1.1.2.2 .Theo hình thức sử dụng.
* Máy móc thiết bị đang sử dụng.
7
Đây là những máy móc thiết bị đang trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia
vào quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, nhằm tạo ra sản phẩm
cho doanh nghiệp. Số lượng máy móc thiết bị đưa vào hoạt động càng nhiều
thì điều đó chứng tỏ rằng công ty kinh doanh càng có hiệu quả.
* Máy móc thiết bị chưa sử dụng.
Đây là những máy móc thiết bị do nguyên nhân chủ quan, hoặc khác
quan nên chưa thể đem vào sử dụng được như: máy móc thiết bị mới nhập về
chưa lắp giáp hoặc đang trong thời gian chạy thử, máy móc thiết bị đang
trong thời gian sửa chữa
* Máy móc thiết bị không cần dùng chờ thanh lý.
Đây là những máy móc thiết bị do công ty không cần hoặc những máy
móc hư hỏng không sử dụng được hay còn sử dụng được nhưng dã lạc hậu về
kỹ thuật đang chờ đợi để giải quyết.
Như vậy qua chách phân loại này có thể giúp cho các nhà quản lý thấy
được quá trình quản lý và khả năng sử dụng máy móc thiết bị của công ty qua
đó đánh giá được thực trạng về máy móc thiết bị trong doanh nghiệp.
1.1.2.3 Theo quyền sở hữu.
Cách phân loại này giúp cho các nhà quản lý máy móc thiết bị phân
biệt được loại máy móc nào thuộc quyền sở hữu của đơn vị mình trích khấu
hao, loại máy móc thiết bị nào đi thuê ngoài không tính trích khấu hao nhưng
phải có trách nhiệm thanh toán tiền đi thuê và hoàn trả đầy đủ khi kết thúc
hợp đồng thuê giữa hai bên. cho nên máy móc thiết bị được phân ra thành:
* Máy móc thiết bị do công ty tự có.
8
Là những máy móc thiết bị do công ty tự mua sắm được bằng nguồn
vốn tự có tự bổ sung của mình, nguồn vốn do nhà nước cấp, nguồn vốn do
liên doanh, liên kết.
* Máy móc thiết bị đi thuê
Đây là những máy móc thiết bị do công ty thuê về để sử dụng trong
một thời gian có thể là dài hạn hoặc cũng có thể là ngắn hạn tuỳ theo tính chất
công việc mà doanh nghiệp phải làm, hình thức thuê máy móc thiết bị này có
thể là công ty không đủ máy để làm việc hoặc cũng có thể là do thính chất
công việc quá nên phải thuê thêm máy
1.1.2.4 Theo nguồn hình thành.
* Máy móc thiết bị do nhà nước cấp
* Máy móc thiết bị mua sắm bằng nguồn vốn đi vay
* Máy móc thiết bị được công ty bổ sung thêm
* Máy móc thiêt bị nhận góp vốn liên doanh liên kết.
1.1.3. Vai trò của máy móc thiết bị trong quá trình sản xuất
Trong doanh nghiệp công nghiệp, máy móc thiết bị là yếu tố quyết định quá
trình sản xuất kinh doanh.
Khi nhận xét về vai trò máy móc thiết bị, Các Mác đã chỉ ra rằng "Hệ
thống máy móc là xương cốt và bắp thịt của sản xuất". Điều đó khẳng định ý
nghĩa của máy móc thiết bị đối với quá trình sản xuất. Sản xuất được mở rộng
chính là nhờ có sự phát triển ngày càng tằn của hệ thống máy móc thiết bị.
Sự phát triển của máy móc thiết bị đã làm cho sản xuất từ chỗ thủ công
tiến đến nửa cơ khí, cơ khí toàn bộ và đỉnh cao là tự động hoá quá trình sản
xuất. điều đó đã làm cho sức sản xuất tăng lên không ngừng, sản phẩm ngày
9
càng phong phú và đa dạng hơn chính là nhờ áp dụng những tiến bộ khoa học
kỹ thuật hiện đại.
Máy móc thiết bị là cơ sở vật chất của quá trình sản xuất bvà như vậy
mà doanh nghiệp tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Tính
chất đặc điểm và quy mô sản xuất phụ thuộc rất nhiều vào hệ thống máy móc
thiết bị ở doanh nghiệp. Từ chỗ quyết định đến quá trình sản xuất, tác động
đến hệ thống tổ chức sản xuất, đến quyết định và chi phối hệ thống tổ chức
quản lý trong doanh nghiệp. Hệ thống tổ chức quản lý xây dựng trên cơ sở vật
chất kỹ thuật sẽ đảm bảo phát huy hết khả năng hiện có của doanh nghiệp để
phục vụ cho quá trình sản xuất.
Máy móc thiết bị của doanh nghiệp quyết định tính chất đặc điểm sản
phẩm sản xuất ra. Sản phẩm làm ra với chất lượng cao, khối lượng lớn cũng
phụ thuộc chủ yếu vào máy móc thiết bị ở doanh nghiệp. Hệ thống máy móc
thiết bị tiên tiến, hiện đại sẽ là điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng và phát
triển sản xuất.
Đầu tư máy mocs thiết bị tiên tiến vào sản xuất sẽ giảm bớt sức lao
động, tiến tới thay dần sức lao động. Trong quá trình sản xuất, nhờ trình độ
khoa học phát triển, nhiều loại máy móc thiết bị được chế tạo ra với những
tính năng kỹ thuật cao đã làm cho phạm vi thay thế của máy móc thiết bị cho
sức lao động của công nhân tăng lên. Máy móc thiết bị thay thế người lao
động làm tăng năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm, thời gian gia cộng
chế tạo rút ngắn, quá trình sản xuất diễn ra nhanh chóng. Sản phẩm được sản
xuất ra nhiều hơn sẽ là điều kiện thuận lợi cho việc nâng cao đời sống người
lao động. Người lao động sẽ có nhiều khả năng để phát triển trí lực và sức lực
của mình phục vụ cho sản xuất được tốt hơn. tự động hoá là bước phát triển
cao nhất của cơ khí hoá cho phép người lao động hoàn toàn làm chủ quá trình
10
sản xuất. người lao động giờ đây thay vì cùng máy gia công, sản xuất sản
phẩm đã tách riêng ra khỏi quá trình nay để thực hiện công tác kiẻm tra, theo
dõi sự hoạt động của máy móc thiết bị, điều chỉnh máy móc thiết bị cho phù
hợp. Còn máy móc thiết bị sẽ tự động sản xuất từ khâu đầu đến khâu cuối.
Đạt đến trình độ tự động hoá máy móc thiết bị không chỉ làm giảm nhẹ
lao động mà tiến tới thay thế lao động người cộng nhân.
Hệ thống máy móc thiết bị đang hoạt động theo những dây chuyền
công nghệ tiên tiến sẽ đẩy nhanh quá trình chế tạo sản phẩmH, thời gian sản
xuất được rút ngắn, làm cho năng suất lao động được nâng cao.
Nhờ có sự tham gia của máy móc thiết bị trong sản xuất, người công
nhân sẽ đảm đương được một khối lượng công việc ngày càng tăng. Do đó
sản phẩm sản xuất ra ngày càng nhiều. Doanh nghiệp đạt được lợi nhuận cao
có điều kiện tích luỹ để mở rộng sản xuất hơn trước, sản xuất sẽ được phát
triển cả về chiều rộng và chiều sâu.
Hoạt động của máy móc thiết bị sẽ tạo điều kiện khuyến khích khả
năng sáng tạo của người công nhân. cũng nhờ đó mà sản phẩm của doanh
nghiệp ngày càng đa dạng. Doạnh nghiệp có khả năng cung cấp một khối
lượng sản phẩm lớn hơn trước với mẫu mã phong phú, chất lượng cao thoả
mãn nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng.
Như vậy, máy móc thiết bị đóng vai trò rất lớn trong quá trình sản xuất.
Sử dụng máy móc thiết bị tốt sẽ thúc đẩy sản xuất phát triển, sản phẩm làm ra
nhiều hơn, doanh nghiệp có điều kiện tích luỹ, đầu tư mở rộng sản xuất. nên
việc quan tâm đến sử dụng máy móc thiết bị trong doanh nghiệp có ý nghĩa
rất quan trọng. Doanh nghiệp cần phải thực hiện các biện pháp nhất định để
nâng cao hiệu quả sử dụng máy móc thiết bị đảm bảo cho chúng phát huy hết
công suất trong sản xuất.
11
1.2. NHỮNG CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ, SỬ DỤNG
MÁY MÓC THIẾT BỊ
Trong quá trình sản xuất các doanh nghiệp muốn đánh giá được hiệu
quả sử dụng máy móc thiết bị thì cần phải căn cứ vào một số chỉ tiêu đánh
giá sau đây.
1.2.1 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng về mặt hiện vật
a, Trình độ sử dụng số lượng máy móc thiết bi
Trong quá trình sản xuất kinh doanh để biết được doanh nghiệp làm ăn
có hiệu quả hay không các nhà quản lý thường căn cứ vào số lượng máy móc,
thiết bị tham gia hoạt động trong sản xuất. Nhưng để có một lượng máy móc
thiết bị hoạt động đúng với khả năng của doanh nghiệp hiện có thì đòi hỏi
phải có một đội ngũ cán bộ, kỹ sư có trình độ giỏi để quản lý và sử dụng
chúng có hiệu quả.
* Hệ số sử dụng thiết bị hiện có.
= → 1
Chỉ tiêu này đánh giá số máy móc, thiết bị thực tế hiện có trong doanh
nghiệp đã được sử sụng là bao nhiêu, tỷ số này càn gần tới một càng tốt.
Khi đã đánh giá được các chỉ tiêu nêu trên, người ta tiến hành so sánh
chúng giữa các năm để biết được trình độ sử dụng số lượng máy móc thiết bị
để điều chỉnh cho hợp lý.
b, Trình độ sử dụng về thời gian
Để đánh giá trình độ sử dụng về thời gian làm việc của máy móc thiết
bị :
12
= → 1
Chỉ tiêu này phản ánh thời gian thực tế làm việc, tỷ số này cang gần tới 1
càng tốt
13
c, Trình độ sử dụng về công suất
Để đánh giá trình độ sử dụng về công suất của máy móc thiết bị người
ta thường dùng công thức sau:
Công suất thực tế huy động
Trình độ sử dụng về = 1
Công suất Công suất thiết kế
Chỉ tiêu này nói lên công suất thực tế làm việc so với công suất thiết kế là
bao nhiêu, tỷ số này càng gần tới 1 càng tốt.
d,Hệ số đổi mới máy móc thiết bị
Căn cứ vào quá trình làm việc của máy các nhà quản lý sẽ tiến hành đổi
mới trang thiết bị cho phù hợp với yêu cầu của cơ chế thị trường và bắt kịp
với nền công nghiệp hoá hiện nay.
Tổng giá trị máy móc thiết bị đã đổi mới
Hệ số đổi mới máy móc thiết bị =
Tổng giá trị máy móc thiết bị hiện có
Sau khi đã tính được chỉ tiêu này các nhà quả lý biết được doanh nghiệp
mình đã đổi mới được số lượng máy móc thiết bị là bao nhiêu, từ đó có thể
đánh giá được hiệu quả làm việc của doanh nghiệp.
1.2.2 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả về mặt giá trị
Như chúng ta đã biết máy móc thiết bị là hình thái vật chất của vốn cố
định. Do đó khi chúng ta đánh giá hiệu quả sử dụng vốn cố định người tà
thường đánh giá thông qua hiệu quả sử dụng của máy móc thiết bị.
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét