Mối quan hệ giữa tiếp cận nguồn nước, chiến lược sản xuất và thu nhập của hộ nông dân tại xã Nậm Búng và Suối Giàng, huyện Văn Chấn tỉnh Yên Bái.pdf

S húa bi Trung tõm Hc liu i hc Thỏi Nguyờn http://www.lrc-tnu.edu.vn
5
MC LC

Li cm n
Li cam oan
Mc lc
Danh mc cỏc s , bng biu
PHN M U 1
1. Tớnh cp thit ca ti nghiờn cu 1
2. Mc tiờu nghiờn cu ca ti 4
2.1. Mc tiờu chung 4
2.2. Mc tiờu c th 4
3. i tng v phm vi nghiờn cu ca ti 4
3.1. i tng nghiờn cu 4
3.2.1. Khụng gian nghiờn cu 4
3.2.2. Thi gian nghiờn cu 5
4. úng gúp mi ca lun vn 5
5. B cc ca lun vn 5
Chng 1. TNG QUAN TI LIU NGHIấN CU V
PHNG PHP NGHIấN CU 6
1.1. C s khoa hc ca ti 6
1.1.1. Lý lun c bn v chin lc v chin lc sn xut 6
1.1.1.1. Quan im v chin lc 6
1.1.1.2. Các đặc tr-ng của chiến l-ợc 8
1.1.1.3. Chin lc sn xut 10
1.1.2. Khỏi quỏt v ng bo dõn tc Mụng ti Vit Nam 11
1.1.2.1. Gii thiu chung v ngi Mụng Vit Nam 11
1.1.2.2. Mt s nột khỏi quỏt v sinh hot kinh t vn hoỏ ca
ngi Mụng 12

S húa bi Trung tõm Hc liu i hc Thỏi Nguyờn http://www.lrc-tnu.edu.vn
6
1.1.3. Khỏi quỏt v ng bo dõn tc Dao Vit Nam 16
1.1.3.1. Gii thiu chung v ngi Dao Vit Nam 16
1.1.3.2. Mt vi nột trong hot ng sn xut v i sng
ca dõn tc Dao 18
1.1.3.3. Vai trũ ca ngi ph n Dao trong i sng v sn xut 21
1.2. C s thc tin 23
1.2.1. Quan im ca ng v Nh nc v phỏt trin cng ng
dõn c vựng dõn tc min nỳi 23
1.2.2. Thu nhp v s cn thit phi xõy dng chin lc sn xut
cho h nụng dõn khu vc trung du min nỳi phớa Bc 25
1.2.3. Thc trng i sng ca ngi dõn Yờn Bỏi 27
1.3. Phng phỏp nghiờn cu 29
1.3.1. Phng phỏp tip cn 29
1.3.2. Phng phỏp nghiờn cu c th 31
1.3.2.1. Chn a im nghiờn cu 31
1.3.2.2. Phng phỏp thu thp thụng tin 32
1.3.2.3. Phng phỏp tng hp, x lý s liu 32
1.3.2.4. Phng phỏp phõn tớch 33
Chng 2. PHN TCH S THAY I PHNG THC SN XUT
V THU NHP DO TIP CN NGUN NC CA
NGI DN TI NM BNG V SUI GING 36
2.1. C IM A BN NGHIấN CU 36
2.1.1. c im iu kin t nhiờn huyn Vn Chn 36
2.1.1.1. V trớ a lý 2 xó Nm Bỳng - Sui Ging 36
2.1.1.2. c im khớ hu, thy vn ca Nm Bỳng - Sui Ging 37
2.1.1.3. c im a hỡnh, t ai 2 xó 39
2.1.1.4. Ti nguyờn nc ti 2 xó 42
2.2. Thụng tin chung v cỏc h iu tra ti 2 xó 44

S húa bi Trung tõm Hc liu i hc Thỏi Nguyờn http://www.lrc-tnu.edu.vn
7
2.3. Mi quan h gia kh nng tip cn ngun nc, chin lc sn xut
v thu nhp ca h ti nm bỳng - sui ging 48
2.3.1. Quan h gia kh nng tip cn ngun nc, chin lc sn
xut v thu nhp ca h ti Nm Bỳng 52
2.3.1.1. Nhúm I: Nhng h gia ỡnh ln - thu nhp thp 54
2.3.1.2. Nhúm II: Nhng h gia ỡnh ln - thu nhp cao 56
2.3.1.3. Nhúm III: Nhng h gia ỡnh nh - thu nhp thp 58
2.3.1.4. Nhúm IV: Nhng h gia ỡnh nh - thu nhp cao 60
2.3.2. Quan h gia kh nng tip cn ngun nc, chin lc sn
xut v thu nhp ca h ti Sui Ging 69
2.3.2.1. Nhúm I: Nhng h gia ỡnh ln - thu nhp thp 72
2.3.2.2. Nhúm II: Nhng h gia ỡnh ln - thu nhp cao 73
2.3.2.3. Nhúm III: Nhng h gia ỡnh nh - thu nhp thp 75
2.3.2.4. Nhúm IV: Nhng h gia ỡnh nh - thu nhp cao 76
2.3.3. nh hng ca kh nng tip cn ngun nc n thu
nhp ca h 84
2.3.3.1. nh hng ca kh nng tip cn ngun nc n thu
nhp ca h ti Nm Bỳng 84
2.3.3.2. nh hng ca kh nng tip cn ngun nc n thu
nhp ca h ti Sui Ging 87
KT LUN CHNG II 91
Chng 3. MT S GII PHP NHM NNG CAO THU
NHP CHO NGI DN TI NM BNG, SUI
GING 92
3.1. Khỏi quỏt chung 92
3.1.1. Cỏc chớnh sỏch v mụ ca Nh nc 93
3.1.1.1. Chớnh sỏch v t ai 93
3.1.1.2. Cỏc chớnh sỏch ti chớnh v tớn dng 94
3.1.1.3. Phỏt trin ngun nhõn lc 95

S húa bi Trung tõm Hc liu i hc Thỏi Nguyờn http://www.lrc-tnu.edu.vn
8
3.1.2. Cỏc bin phỏp trc tip ca Nh nc i vi hai xó 95
3.1.2.1. Tng nng sut cõy lng thc, c bit l cõy lỳa v cõy chố 95
3.1.2.2. a dng húa sn xut kinh doanh 96
3.1.2.3. Thng mi hoỏ sn phm 96
3.1.2.4. Ci thin c s h tng c s 96
3.1.2.5. Cỏc gii phỏp v khuyn nụng, khuyn lõm v phỏt trin
cng ng 97
3.1.2.6. Khuyn khớch xõy dng nn kinh t nụng nghip a ngnh 98
3.1.2.7. p dng khoa hc v cụng ngh mi 98
3.2. Gii phỏp v tip cn ngun nc 99
3.2.1. Tm quan trng ca tip cn ngun nc i vi sn xut 99
3.2.2. Tr ngi ca nụng dõn khi tip cn ngun nc 100
3.2.3. Gii phỏp tng kh nng tip cn ngun nc cho ngi
nụng dõn 101
KT LUN CHNG III 110

KT LUN V KIN NGH 111
TI LIU THAM KHO 113
Ph lc

S húa bi Trung tõm Hc liu i hc Thỏi Nguyờn http://www.lrc-tnu.edu.vn
9
DANH MC CC BNG

Bng 01: Tỡnh hỡnh s dng t ai trờn a bn 2 xó Nm Bỳng,
Sui Ging nm 2007 39
Bng 02: Tỡnh hỡnh s hu t ca h nm 2007 41
Bng 03: Xut x h sinh sng ti Nm Bỳng - Sui Ging 45
Bng 04: Dõn s v lao ng ca nhúm h iu tra 48
Bng 05: Trỡnh hc vn v ngụn ng ca nhúm h iu tra 48
Bng 06: Din tớch t ai ang qun lý v s dng ca nhúm h
iu tra 49
Bng 07: Tỡnh hỡnh chn nuụi ca nhúm h iu tra 49
Bng 08: Ti sn ca nhúm h iu tra 50
Bng 09: S dng ging v phõn bún ca nhúm h iu tra 50
Bng 10: S dng thuc tr sõu, dit c ca nhúm h iu tra 51
Bng 11: Nng sut, sn lng v mua, bỏn lỳa, ngụ ca nhúm h iu tra 51
Bng 12: S h trong nhúm phõn tớch 52
Bng 13: Tỡnh hỡnh dõn s v lao ng theo cỏc nhúm 52
Bng 14: Trỡnh hc vn ca cỏc nhúm 53
Bng 15: Din tớch t ai ang qun lý v s dng ca cỏc nhúm 53
Bng 16: Tỡnh hỡnh ti sn v chn nuụi ca cỏc nhúm 53
Bng 17: c trng c bn ca nhúm h 62
ti Nm Bỳng - Vn Chn - Yờn Bỏi 62
Bng 18: Ngun thu ca h t bỏn sn phm ngnh trng trt v chn nuụi 67
Bng 19: S h trong nhúm phõn tớch 69
Bng 20: Tỡnh hỡnh dõn s v lao ng theo cỏc nhúm 70
Bng 21: Trỡnh hc vn ca cỏc nhúm 70
Bng 22: Din tớch t ai ang qun lý v s dng ca cỏc nhúm 71

S húa bi Trung tõm Hc liu i hc Thỏi Nguyờn http://www.lrc-tnu.edu.vn
10
Bng 23: Tỡnh hỡnh ti sn v chn nuụi ca cỏc nhúm Sui Ging -
Vn Chn - Yờn Bỏi 78
Bng 25: Ngun thu ca h t bỏn sn phm ngnh trng trt v
chn nuụi 82
Bng 26: Kt qu phõn tớch hi quy cỏc nhõn t nh hng thu nhp
ca cỏc h ti Nm Bỳng 84
Bng 27: Kt qu phõn tớch hi quy cỏc nhõn t nh hng thu nhp
ca cỏc h ti Sui Ging 87


DANH MC CC BIU

S 01: Ngun thu bỡnh quõn ca h t bỏn sn phm nụng nghip
v lng, ph cp 68


S húa bi Trung tõm Hc liu i hc Thỏi Nguyờn http://www.lrc-tnu.edu.vn
1
M U
1. Tớnh cp thit ca ti nghiờn cu
Đất và n-ớc là hai điều kiện vật chất cơ bản để phát triển sản xuất nông
nghiệp. Nc l mt yu t khụng th thiu c i vi s sng núi chung,
i vi i sng con ngi núi riờng. Thc t ó chng t rng õu cú nc
ú cú s sng.
Lch s phỏt trin ca loi ngi luụn luụn gn lin vi nc, trong
bui bỡnh minh ca nhõn loi, i sng ca con ngi cũn ph thuc tt c
vo thiờn nhiờn, vỡ th h ó phi tỡm n sinh sng bờn cỏc dũng sụng.
Nhng nn vn minh u tiờn ca nhõn loi luụn c gn lin vi tờn nhng
dũng sụng: Nn vn minh sụng Nil (Ai Cp), nn vn minh sụng Hng (n
), nn vn minh Lng H (Iraq), nn vn minh Hong H (Trung Quc),
nc ta cú nn vn minh Sụng Hng, Dn dn con ngi bit chinh phc
thiờn nhiờn, bit li dng nhng iu kin ca t nhiờn phc v cho i
sng ca h v bit khc phc nhng mt khú khn do thiờn nhiờn gõy nờn
tn ti v phỏt trin, vỡ th h ó cú th di c n sinh sng cỏc vựng xa cỏc
dũng sụng hn. Con ngi thm chớ ó ti sinh sng nhng vựng cao
nguyờn, vựng rng nỳi xa xụi, thm chớ c nhng vựng sa mc khụ cn, rt
khan him nc v xõy dng nờn nhng trung tõm kinh t phn thnh. Con
ngi ó bt nc phi theo h, phc v h.
Nc l mt trong nhng yu t m bo sinh tn v phỏt trin ca mi
sinh vt trờn trỏi t, l mu xanh ca cõy c, l s phn vinh ca xó hi, l
mt trong nhng yu t quyt nh m bo tc phỏt trin ca xó hi loi
ngi. Do nc cú mt vai trũ quan trng nh vy, ũi hi chỳng ta phi i
sõu nghiờn cu nhm tỡm ra cỏc gii phỏp phỏt huy nhng mt li, hn ch
mc thp nht nhng mt hi do nc gõy ra, phỏt huy hn na vai trũ ca
nc i vi s phỏt trin kinh t xó hi v i sng con ngi. [1].

S húa bi Trung tõm Hc liu i hc Thỏi Nguyờn http://www.lrc-tnu.edu.vn
2
Yờn Bỏi l mt tnh min nỳi, nm khu vc chuyn tip gia Tõy Bc
v Trung du Bc B, ca ngừ ca vựng Tõy Bc. Din tớch t nhiờn l 6882,9
km
2
, nm tri dc b sụng Hng. Ton tnh cú 9 n v hnh chớnh (1 thnh
ph, 1 th xó v 7 huyn) vi tng s 180 xó, phng, th trn vi dõn s gn
72 vn ngi v 32 dõn tc cựng chung sng. C cu kinh t ch yu l nụng
lõm nghip, c bit cỏc huyn vựng cao kinh t cũn mang tớnh t cung t
cp, c s h tng yu kộm.
Huyn Vn Chn, tnh Yờn Bỏi l mt huyn mang y nhng c
trng tiờu biu ca mt huyn min nỳi Tõy Bc, dõn s 145.000 ngi phõn
b tha tht trờn din tớch 1.205.175 km
2
gm 13 dõn tc cựng chung sng.
90% dõn s ca huyn sng cỏc vựng nụng thụn, hot ng sn xut lõm
nghip v nụng nghip. i sng ca ngi dõn cũn nhiu khú khn c bit
i vi ng bo cỏc dõn tc thiu s sng trờn cỏc sn nỳi cao, iu kin t
nhiờn phc tp, khú khn i vi vic khai thỏc v s dng ngun nc, c
bit l trong sn xut.
Xó Nm Bỳng l mt trong nhng xó nghốo v khú khn nht ca
huyn Vn Chn, cỏch trung tõm huyn 50km v phớa Bc. Xó cú din tớch
9.461ha v cú chiu cao trung bỡnh 600m - 800m so vi mc nc bin. Tp
quỏn sn xut ca ngi dõn ti a phng rt lc hu, ch yu da vo kinh
nghim l chớnh, vic ng dng khoa hc k thut vo sn xut hu nh
khụng cú, cụng c sn xut thụ s, nhng hn ch v c s h tng, ó dn
n nng sut v hiu qu sn xut cũn thp.
Nm 1957, xó Nm Bỳng c thnh lp, nhng t nm 1943 ó bt
u cú ngi Dao t Vn Bn sang sinh sng. Do tp quỏn sn xut ca tng
dõn tc nờn ng bo dõn tc Dao sng trờn cao, cũn ngi Thỏi v ngi
Kinh sng thp hn. Cho n nm 1997, kinh t ca xó vn cũn phỏt trin
chm. T nm 1998 n nay mi thc s cú nhng bc phỏt trin i lờn,

S húa bi Trung tõm Hc liu i hc Thỏi Nguyờn http://www.lrc-tnu.edu.vn
3
ngi dõn tc khụng cũn du canh na, h tp trung sn xut trờn nhng
mnh nng ó cú, mt s ó tin hnh trng lỳa trờn cỏc rung bc thang.
Mc dự vn cũn nhiu khú khn nhng c s quan tõm ca ng - Nh
nc v Chớnh quyn a phng ngi dõn trong vựng ó cú nhng nhn
thc v nh hng ỳng n trong vic thõm canh cỏc loi cõy trng.
Sui Ging l 1 xó trong tng s 29 xó, th trn ca huyn Vn Chn.
Trờn a bn xó phn ln cỏc h sinh sng l ngi dõn tc Mụng (chim
khong 98%). Cuc sng ca b con ni õy cũn rt nhiu khú khn vt v.
Hu ht cỏc h trong xó thuc din h nghốo, thu nhp chớnh ca cỏc h l t
hot ng sn xut nụng nghip. Mc dự, sn phm go ca a phng cú cht
lng tt, c nhiu ngi bit n, song lng sn xut ra ch phc v cho
nhu cu tiờu dựng ca cỏc h. c sn chố vi tờn gi Chố Sui Ging, ó tr
thnh mt cõy trng cú li th so sỏnh, em li ngun thu chớnh cho ngi dõn.
Tuy nhiờn, vi tp quỏn sn xut lc hu, ch yu da vo kinh nghim
l chớnh, vic ng dng khoa hc k thut vo sn xut hu nh khụng cú,
cụng c sn xut thụ s cựng vi nhng hn ch v c s h tng trong ú cú
thy li, ó dn n nng sut v hiu qu sn xut cũn thp.
Nc trong thiờn nhiờn phõn b khụng u theo khụng gian v thi
gian, thng khụng phự hp vi yờu cu dựng nc ca cỏc ngnh kinh t,
trong ú cú nụng nghip l ngnh cú yờu cu s dng nc chim mt t
trng rt ln. Nc l yu t quan trng nht i vi s phỏt trin ca ngnh
nụng nghip v thu nhp ca ngi dõn. c bit l min nỳi trờn vựng t
dc nc cng tr nờn khan him. Tuy vy, hin nay vn cha cú mt cụng
trỡnh nghiờn cu no hng vo mi quan h gia tip cn ngun nc, chin
lc sn xut v thu nhp ca cỏc h gia ỡnh ti 2 xó Nm Bỳng v Sui
Ging - Vn Chn - Yờn Bỏi.

S húa bi Trung tõm Hc liu i hc Thỏi Nguyờn http://www.lrc-tnu.edu.vn
4
Vỡ vy, tụi tin hnh nghiờn cu ti: Mi quan h gia tip cn
ngun nc, chin lc sn xut v thu nhp ca h nụng dõn ti xó Nm
Bỳng v Sui Ging, huyn Vn Chn tnh Yờn Bỏi.
2. Mc tiờu nghiờn cu ca ti
2.1. Mc tiờu chung
Thụng qua vic phõn tớch tip cn ngun nc v phong tc, tp quỏn
sn xut ca cỏc h nụng dõn ti 2 xó Nm Bỳng v Sui Ging, ti s
a ra cỏc xut nhm hon thin chin lc sn xut v nõng cao thu
nhp cho cỏc h nụng dõn trong vựng.
2.2. Mc tiờu c th
- Tỡm hiu mt s lý lun c bn nht v chin lc sn xut ca h
nụng dõn.
- Phõn tớch quan h gia tip cn ngun nc, chin lc sn xut v
thu nhp ca cỏc h nụng dõn ti 2 xó Nm Bỳng - Sui Ging, huyn Vn
Chn, tnh Yờn Bỏi.
- a ra nhng gii phỏp nhm khai thỏc ngun nc, phỏt trin sn
xut v tng thu nhp cho h nụng dõn vựng nghiờn cu.
3. i tng v phm vi nghiờn cu ca ti
3.1. i tng nghiờn cu
- ti nghiờn cu tỡnh hỡnh tip cn ngun nc, tp quỏn sn xut,
phng thc canh tỏc v thu nhp ca ng bo dõn tc Dao v Mụng ti a
bn 2 xó Nm Bỳng v Sui Ging.
3.2. Phm vi nghiờn cu ca ti
3.2.1. Khụng gian nghiờn cu
ti c nghiờn cu ti 2 xó: Nm Bỳng v Sui Ging thuc huyn
Vn Chn, tnh Yờn Bỏi.

Xem chi tiết: Mối quan hệ giữa tiếp cận nguồn nước, chiến lược sản xuất và thu nhập của hộ nông dân tại xã Nậm Búng và Suối Giàng, huyện Văn Chấn tỉnh Yên Bái.pdf