Làm thế nào để viết tốt một luận văn khoa học

Làm thế nào để viết tốt một luận văn khoa học
GS,TS HOÀNG VĂN CHÂU
Nghiên cứu khoa học là nhiệm vụ chủ yếu của sinh viên trong các trường đại học.
Một trong những thể hiện của nghiên cứu khoa học là viêt luận văn khoa học. Luận
văn khoa học là chuyên khảo về một vấn đề khoa học hoặc công nghệ do một người
viết nhằm mục đích:
- Rèn luyện về phương pháp và kỹ năng nghiên cứu khoa học;
- Thể nghiệm kết quả của một giai đoạn học tập hay một vấn đề khoa học quan tâm;-
- Bảo vệ công khai trước Hội đồng hoặc được chấm để lấy bằng tốt nghiệp đại học
hoặc học vị thạc sỹ.
Luận văn khoa học bao gồm:
- Tiểu luận môn học, Thu hoạch thực tập: là báo cáo về một vấn đề thuộc một môn
học hay một vấn đề thực tiễn tại một đơn vị nào đó nhằm rút ra những kết luận hay
đóng góp ý kiến, đề xuất giải pháp để thực hiện hay cải tiến vấn đề nêu ra, có độ dài
không quá 30 trang;
- Khoá luận tốt nghiệp hay Đồ án tốt nghiệp: là chuyên khảo mang tính chất tổng
hợp, thể nghiệm kết quả sau một khoá đào tạo đại học thuộc lĩnh vực khoa học xã hội
và nhân văn hay khoa học kỹ thuật, được chấm hay bảo vệ để lấy bằng cử nhân hay
kỹ sư, có độ dài khoảng 80 trang;
- Luận văn Thạc sỹ: là chuyên khảo sâu về một vấn đề khoa học, công nghệ, kỹ thuật
hoặc quản lý cụ thể, chứng tỏ học viên đã nắm vững kiến thức đã học, nắm được
phương pháp nghiên cứu và có kỹ năng thực hành về vấn đề nghiên cứu, có độ dài
khoảng 100 trang và được bảo vệ trước Hội đồng để lấy học vị thạc sỹ.
Mục đích chính của luận văn là học tập, phản ánh kết quả học tập, đồng thời cũng là
một công trình nghiên cứu khoa học, thể hiện lao động khoa học nghiêm túc, độc lập,
sự tìm tòi, sáng tạo của người viết, những ý tưởng khoa học của người viết. Luận văn
là một công trình khoa học nên đòi hỏi phải được thực hiện nghiêm túc và phải đạt
yêu cầu: luận văn phải có ý nghĩa khoa học, ý nghĩa thực tiễn; số liệu và các nguồn
trích dẫn phải chính xác và đáng tin cậy; văn phong mạch lạc, chuẩn xác; được trình
bày đúng quy định và thể hiện người viết có phương pháp nghiên cứu.
Để viết một luận văn, cần tiến hành các bước sau đây:
1. Lựa chọn và đặt tên đề tài luận văn:
Đề tài luận văn có thể do Khoa, Bộ môn, các thầy, cô giáo gợi ý hay do bản thân sinh
viên đề xuất nhưng không được trùng lặp với các đề tài đã được nghiên cứu trước đó.
Tốt hơn cả là sinh viên tự tìm hiểu, suy nghĩ và đề xuất vấn đề nghiên cứu trên cơ sở
ý thích, năng lực, sở trường, mối quan hệ … hay những ý tưởng đã hình thành trước
đó của mình.
Những ý tưởng nghiên cứu thường được hình thành khi: nghe giảng trên lớp; đọc
sách báo; trao đổi, tranh luận với các nhà khoa học, đồng nghiệp; thực tập, thực tế tại
các cơ quan, công ty; suy nghĩ ngược lại những quan điểm thông thường; nhận dạng
những vướng mắc trong hoạt động thực tế; nghe thấy sự kêu ca phàn nàn của những
người khác; đi dạo …
Trên cơ sở những ý tưởng nghiên cứu, sinh viên sẽ tiến hành lựa chọn và đặt tên cho
đề tài. Để đảm bảo cho chất lượng luận văn, đề tài phải:
- Có ý nghĩa khoa học: bổ sung cho lý thuyết của bộ môn khoa học; xây dựng cơ sở
lý thuyết mới hoặc làm rõ một số vấn đề lý thuyết đang tồn tại … ; những phát triển
mới nhất về vấn đề nghiên cứu …
- Có giá trị thực tiễn: giải quyết các vấn đề, khó khăn, vướng mắc trong sản xuất,
kinh doanh, quản lý … ; xây dựng luận cứ cho các chương trình phát triển kinh tế-xã
hội của ngành, của địa phương …;
- Có tính khả thi: có đủ điều kiện cho việc hoàn thành đề tài, như: cơ sở thông tin, tư
liệu; phương tiện thiết bị thí nghiệm, nếu cần; có người hướng dẫn khoa học và các
cộng tác viên khác; có đủ thời gian…;
- Phù hợp với sở thích, sở trường của người nghiên cứu.
Việc đặt tên đề tài một cách chuẩn xác là rất quan trong vì tên đề tài chỉ rõ đối tượng
và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu trả lời cho câu hỏi nghiên cứu cái gì,
còn phạm vi nghiên cứu chỉ rõ giới hạn về mặt không gian, thời gian và quy mô của
vấn đề nghiên cứu. Tên đề tài phải ngắn, gọn, súc tích, ít chữ nhất nhưng chứa đựng
nhiều thông tin nhất. Ngôn ngữ dùng trong tên đề tài phải rõ ràng, chuẩn xác để có
thể được hiểu theo một nghĩa duy nhất, không được tạo khả năng hiểu thành nhiều
nghĩa. Không nên đặt tên đề tài luận văn bằng những cụm từ có độ bất định cao về
thông tin, như:
- Vài suy nghĩ về …
- Thử bàn về …
- Về vấn đề …
- Góp phần vào …
Cách đặt tên đề tài mập mờ trên đây chỉ thích hợp cho một bài báo chứ không thích
hợp cho một công trình khoa học, như luận văn, luận án và các công trình khoa học
khác. Trong quá trình xác định tên đề tài, sinh viên nên tham khảo ý kiến của các
thầy cô giáo hoặc người hướng dẫn.
2. Xây dựng đề cương và kế hoạch nghiên cứu:
2.1. Xây dựng đề cương: Trên cơ sở tên đề tài đã được thông qua, sinh viên xác định
đối tượng, mục tiêu, phạm vi nghiên cứu và lập đề cương nghiên cứu. Đề cương
nghiên cứu cũng chính là bố cục của luận văn, bao gồm các chương, mục phản ánh
đối tượng và phạm vi nghiên cứu từ đầu đến cuối một cách logic. Nguyên tắc phải
tuân thủ khi xây dựng đề cương là: tên các chương phải phù hợp với (thể hiện) tên đề
tài; tên các mục lớn trong chương phải phù hợp với tên chương; tên các mục nhỏ phải
phù hợp với tên các mục lớn … Đối với một luận văn khoa học, đề cương nghiên
cứu, ngoài phần mở đầu và kết luận, thường gồm 3 (ba) chương. Chương 1 thường đề
cập đến những vấn đề lý luận chung, như: khái niệm, vị trí, vai trò, ý nghĩa, tầm quan
trọng của vấn đề nghiên cứu; Nhu cầu về sản phẩm, tiềm năng sản xuất, xuất khẩu …
(nếu nghiên cứu về vấn đề xuất khẩu); Khái quát hoá các lý thuyết, học thuyết có liên
quan đến vấn đề nghiên cứu (đối với khoá luận tốt nghiệp hay luận văn thạc sỹ) …
Chương 2 thường dành để phân tích tình hình, thực trạng của vấn đề nghiên cứu,
nguyên nhân của những yếu kém, khuyết điểm … và chương 3 nêu lên quan điểm,
phương hướng, mục tiêu hay dự báo tình hình phát triển và đề xuất các giải pháp,
phương pháp giải quyết vấn đề. Trong mỗi chương không nên có quá nhiều mục lớn
mà nên bố cục khoảng 3 mục. Các chương, mục của luận án tiến sỹ và luận văn thạc
sỹ được trình bày như sau:
Chương 1: …………………
1.1. …………………
1.1.1. ………………
1.1.2. ………………
1.2. ………………
1.2.1. ……………….
1.2.2. ……………….
1.3. …………………
1.3.1. ………………
1.3.2. …………………….
Chương 2: ………………………….
2.1. …………………….
2.2. …………………
2.3. ………………… …
Chương 3: …………………………
Đối với Thu hoạnh thực tập tốt nghiệp hay Khoá luận tốt nghiệp … có thể dùng chữ
số Lamã I, II, III để thay cho
1.1., 1.2., 1.3. … Đề cương không nên xây dựng quá chi tiết, vì trong quá trình
nghiên cứu còn có thể có những thay đổi phụ thuộc vào nguồn tài liệu, vào những
phát hiện mới của tác giả.
2.2. Xây dựng kế hoạch nghiên cứu: Cùng với đề cương, sinh viên phải xây dựng kế
hoạch nghiên cứu , chỉ rõ nội dung công việc và thời gian hoàn thành.
3. Trình đề cương cho người hướng dẫn để xin ý kiến:
Sinh viên gặp người hướng dẫn khoa học với đề cương đã được chuẩn bị sẵn để xin ý
kiến. Người hướng dẫn có
thể góp ý để chỉnh sửa, bổ sung cho đề cương nhằm đảm bảo tính chuẩn xác của tên
đề tài, sự đúng đắn và đầy đủ của nội dung nghiên cứu, tính hợp lý và logic của bố
cục, tính cập nhật của các thông tin khoa học có liên quan … . Trên cơ sở đó sinh
viên, học viên sửa chữa, hoàn thiện đề cương.
4. Sưu tầm, lưu trữ tài liệu, lập danh mục tư liệu, làm thí nghiệm … :
Nguồn tài liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu có thể tìm thấy tại thư viện, hiệu sách,
trên tạp chí chuyên ngành, báo cáo, thông tin khoa học, báo chí, qua internet, các cơ
quan, công ty … thông qua bạn bè, người quen … Trong quá trình thu thập tài liệu
phải ghi chép, lưu trữ cẩn thận, đặc biệt là nguồn của các tài liệu, bài viết có liên
quan, như: tên tác giả, tên tạp chí hay báo đã đăng tải, số, ngày tháng, phát hành, năm
xuất bản … để lập thành Danh mục tư liệu và sau này đưa vào Danh mục tài liệu
tham khảo.
5. Viết luận văn khoa học:
Sau khi có tương đối đầy đủ tư liệu, trên cơ sở đề cương chi tiết đã được thông qua,
có thể bắt đầu viết luận văn. Việc này tốt nhất nên thực hiện trên máy vi tính, theo
phông chữ thông thường Vn- Times, khổ chữ 13 hoặc 14, có thể bắt đầu từ Lời nói
đầu hay từ chương 1.
5.1. Nội dung của luận văn:
Luận văn, dù sắp xếp chương mục như thế nào, cũng phải có những bộ phận và nội
dung cơ bản theo thứ tự : bìa chính, bìa phụ, mục lục, lời nói đầu, các chương, kết
luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nếu có.
a. Bìa chính và bìa phụ: có nội dung hoàn toàn giống nhau và được viết theo thứ tự
(từ trên xuống): Tên trường; tên Khoa, bộ môn; Tên luận văn khoa học (Khoá luận
tốt nghiệp, Thu hoạch thực tập tốt nghiệp …); Tên đề tài; Tên người viết và người
hướng dẫn khoa học (góc phải); Nơi thực hiện, năm … Bìa chính là tờ bìa cứng ngoài
cùng có màu khác nhau theo quy định (KLTN của ĐH Ngoại thương: bìa đỏ, chữ
vàng). Bìa phụ là trang đầu tiên của luận văn.
b. Mục lục: Mục lục gồm khoảng 02 trang tiếp ngay sau bìa phụ, ghi rõ tên các
chương, mục với vị trí trang tương ứng, giúp người đọc có thể xem nhanh những nội
dung chính của luận văn và mở đọc những mục cần thiết. Không nên ghi mục lục quá
chi tiết để khỏi chiếm nhiều trang mà chỉ nên ghi đến một mục nhỏ sau một mục lớn
là đủ.
c. Lời nói đầu: Đối với hầu hết các loại luận văn, lời nói đầu thường chỉ gói gọn trong
1-2 trang, nói rõ lý do chọn đề tài, mục đích, mục tiêu của việc nghiên cứu; phương
pháp nghiên cứu; Đối tượng và phạm vi nghiên cứu; tên các chương và dự kiến kết
quả đạt được, cùng với lời cám ơn những người đã giúp đỡ mình trong quá trình làm
luận văn. Riêng đối với luận văn thạc sỹ và luận án tiến sỹ, lời nói đầu thường được
viết dưới dạng các mục, như: Tính cấp thiết của đề tài; Mục đích và mục tiêu nghiên
cứu; Tình hình nghiên cứu; Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ; Phương pháp nghiên
cứu; Những đóp góp mới của luận án; Kết cấu của luận án.
d. Viết các chương: Như đã nói ở trên, luận văn thông thường được kết cấu thành ba
chương với số trang của các chương gần bằng nhau để đảm bảo tính cân đối của luận
văn. Nội dung của các chương cần có các tiêu đề, mục lớn, mục nhỏ đầy đủ, rõ ràng,
tránh sử dụng quá nhiều dấu ký hiệu: #, *, -, + … trong luận văn. Cuối mỗi chương
nên có kết luận từ 7 - 10 dòng về các vấn đề đã đề cập trong chương đó bằng các cụm
từ, như: Tóm lại, Nhìn chung,… Qua phân tích trên có thể rút ra kết luận …
e. Kết luận của luận văn: Phần kết luận của luận văn phải để ở một trang riêng, tổng
hợp tất cả các kết luận rút ra được từ việc nghiên cứu đề tài cùng với một vài giải
pháp chủ yếu nhất, những khuyến nghị, dự báo xu hướng phát triển, với độ dài từ 1-2
trang. Đây là những điều khảng định hay kết luận cụ thể về các vấn đề chủ yếu được
đề cập trong cả ba chương của luận văn mà tác giả rút ra được sau khi nghiên cứu,
được đánh số thứ tự 1, 2, 3 … hay gạch đầu dòng (-) mà không kèm bất kỳ một lời
bình luận nào. Ví dụ: Sau khi nghiên cứu đề tài, có thể rút ra một số kết luận sau đây:
… Những kết luận này là phần rất quan trọng của luận văn, cùng với các giải pháp,
kiến nghị đề xuất, đây chính là kết quả nghiên cứu của tác giả. Do vậy, tác giả phải
dành nhiều thì giờ, suy nghĩ nghiêm túc để viết chính xác và cụ thể phần kết luận
này. Cần phân biệt Kết luận với Tóm tắt. Người viết bài này đã từng gặp, trong nhiều
luận văn, luận án, thay vì kết luận thì tác giả lại tóm tắt luận văn, luận án và tự khen
mình bằng những lời bình luận. Trong Kết luận cũng không nên nói lời cám ơn vì lời
cám ơn đã được đưa vào Lời mở đầu hay đã có trang riêng như trong luận văn thạc sỹ
hay luận án tiến sỹ.
f- Tài liệu tham khảo: Tài liệu tham khảo bao gồm tất cả các tác phẩm kinh điển, giáo
trình, sách tham khảo, luật lệ, nghị quyết, thông tư, báo cáo, các bài báo … bằng các
thứ tiếng khác nhau mà tác giả đã tham khảo khi nghiên cứu và có dẫn chiếu trong
luận văn. Danh mục tài liệu tham khảo phải được ghi theo đúng quy định sau đây:
- Tài liệu tham khảo phải xếp riêng theo từng ngôn ngữ, theo thứ tự Việt, Anh, Pháp,
Nga (đánh số liên tục) … Các tài liệu bằng tiếng nước ngoài phải giữ nguyên văn;
- Tài liệu tham khảo bằng tiếng Việt phải xếp theo thứ tự ABC của tên tác giả, bằng
tiếng nước ngoài xếp theo ABC của họ tác giả. Nếu tài liệu không có tên tác giả thì
xếp theo chữ cái đầu tiên của cơ quan ban hành hay phát hành ấn phẩm đó.
- Nguồn tài liệu phải có các thông tin: tên tác giả hoặc cơ quan phát hành; năm xuất
bản (để trong ngoặc đơn); tên sách (in nghiêng) hoặc tên bài báo (đặt trong ngoặc
kép, không in nghiêng); nhà xuất bản, nơi xuất bản (đối với sách); tên tạp chí (in
nghiêng), số (trong ngoặc), trang … (nếu là bài báo). Ví dụ cách ghi như sau:
1. Hoàng Văn Châu (2003), Vận tải-Giao nhận hàng hoá xuất nhập khẩu, Nhà xuất
bản Khoa học và Kỹ thuật, TP HCM.
2. Võ Nhật Thăng (2002), “Trách nhiệm của người giao nhận khi phát hành vận đơn
FBL”, Visaba Times, (42), tr. 14-15.
3. Đinh Xuân Trình (2002), Thanh toán quốc tế trong ngoại thương, Nhà xuất bản
Giáo dục, Hà Nội.
Các tài liệu tham khảo đánh số như trên phải được trích dẫn vào luận văn ở những
những chỗ cần thiết bằng cách dùng dấu móc vuông [ … ].
g- Phụ lục: Phụ lục là những bảng, biểu, số liệu, sơ đồ, hình vẽ, kết quả điều tra, khảo
sát … có tác dụng chứng minh, minh họa cho các nội dung của luận văn mà nếu đưa
vào luận văn thì không đẹp và chiếm nhiều trang nên được đưa vào phần cuối cùng
của luận văn và không tính số trang. Phụ lục này cũng có thể được đánh số thứ tự và
phải đánh số trang.
5.2. Văn phong của luận văn khoa học:
Luận văn khoa học phải được viết bằng môt thứ tiếng Việt chuẩn xác, rõ ràng, mạch
lạc. Khác với các bài phóng sự, tả cảnh, bút chiến … , văn phong của luận văn phải
thể hiện sự nghiêm túc, giản dị, khoa học. Trong luận văn, người nghiên cứu chủ yếu
đưa ra, trình bày các sự kiện, những luận cứ, luận chứng, một cách khách quan, rồi
phân tích, lập luận, chứng minh để rút ra những kết luận có sức thuyết phục, tránh thể
hiện tình cảm yêu, ghét đối với đối tượng nghiên cứu và tránh dùng nhiều tính từ, lối
so sánh, ẩn dụ, ví von … Lời văn trong luận văn khoa học chủ yếu được dùng ở thể
bị động, nên tránh dùng đại từ nhân xưng, như tôi, chúng tôi, em … mà thay vào đó
có thể dùng tác giả, người viết luận văn này …
5.3. Hình thức và cách đánh máy:
Luận văn khoa học, từ bìa cho đến các trang nội dung, phải được đánh máy và trình
bày một cách chân phương, nghiêm túc, trên giấy trắng khổ A4, không mùi bằng mực
đen. Tuyệt đối không được thêm các hình vẽ ở các trang bìa, cũng như không được
kẻ thêm vạch hay viết thêm tên người hướng dẫn, tên tác giả ở phía trên và phía dưới
ở các trang bên trong. Các kiểu chữ sử dụng cũng phải chân phương, không rườm ra,
màu mè, cầu kỳ, bay bướm. Luận văn chỉ được đánh máy trên một mặt của trang
giấy, dùng kiểu chữ Vn-Times hoặc VNI-Times, cỡ 13 hoặc 14, dãn dòng 1,5 line, lề
trên 3 cm, lề dưới 3,5 cm (nếu đánh số trang ở dưới), lề trái 3,5 cm, lề phải 2 cm. Một
trang như vậy chỉ khoảng 27 dòng.
6. Bảo vệ luận văn
Luận văn thạc sỹ, luận án tiến sỹ bắt buộc phải bảo vệ trước Hội đồng do Hiệu
trưởng hay Bộ trưởng ký quyết định thành lập. Khoá luận hay đồ án tốt nghiệp đại
học có thể được bảo vệ hay chấm. Tại trường ĐHNT từ năm học 2005-2005 (K40),
các Khoá luận tốt nghiệp (KLTN) phải được bảo vệ trước Hội đồng gồm 03 thành
viên. Để bảo vệ tốt luận văn, cần tiến hành tốt các công việc sau:
6.1. Viết tóm tắt luận văn:
Tóm tắt luận án tiến sỹ có độ dài 24 trang (khổ nhỏ), phản ánh trung thực nội dung
chủ yếu của luận án, được gửi cho các nhà khoa học và các cơ quan để nhận xét. Tóm
tắt luận văn thạc sỹ khoảng 15 trang được dùng trong buổi bảo vệ. Tóm tắt KLTN có
độ dài từ 8-10 trang do sinh viên viết để trình bày trước Hội đồng trong vòng 10
phút. Yêu cầu của tóm tắt là ngắn gọn, cô đọng, nêu được cấu trúc của đề tài, nêu bật
được những nội dung chính của khoá luận, nhấn mạnh được những nội dung cần
thiết, những kết luận rút ra sau khi nghiên cứu đề tài cùng với các giải pháp, đề xuất,
kiến nghị. Trước buổi bảo vệ, sinh viên nên trình bày thử để đảm bảo không vượt quá
10 phút.
6.2. Bảo vệ trước Hội đồng:
Sinh viên phải trình bày trước Hội đồng một cách rõ ràng, mạch lạc (tốt nhất không
cầm giấy đọc) thể hiện mình nắm chắc vấn đề nghiên cứu, đảm bảo không vượt quá
thời gian cho phép. Sau khi nghe trình bày, các thành viên Hội đồng sẽ nhận xét, đặt

Xem chi tiết: Làm thế nào để viết tốt một luận văn khoa học